ሶማሊያ ብዘይ ፖለቲካዊ ስምምዕ ናይ ስልጣን ግዜኣ ክውዳእ ብምቕራቡ፡ ኣብ ቅዋማዊ ቅልውላው ክትወድቕ ትኽእል እያ - Serwe News

ሞቃዲሾ — ምምሕዳር ፕረዚደንት ሓሰን ሸኽ መሓሙድ፡ ብዛዕባ መጻኢ ምርጫዊ ሞዴል እታ ሃገር እናዓመቐ ኣብ ዝኸይድ ዘሎ ምስሕሓብ፡ ናብ መወዳእታ መድረኽ ስልጣኑ ይቐርብ ኣሎ። ፖለቲካዊ ተዓዘብትን ምሁራትን፡ እቲ ናይ ስልጣን ግዜ ኣብ መንጎ ፈደራላዊ መንግስቲ ሶማሊያን ክልላዊ መንግስታትን ኩሉ-ሓቆፍ ስምምዕ ከይተበጽሐ እንተተወዲኡ፡ እታ ሃገር ናብ ዘይተፈልጠ ዘይምርግጋእን ሕጋዊ ዘይርግጽነትን ክትኣቱ ከም እትኽእል መጠንቀቕታ ይህቡ ኣለዉ። እቲ ቀንዲ ናይቲ ምስሕሓብ ምኽንያት፡ ካብቲ ልሙድ ብዓሌት ዝተመስረተ ዘይቀጥታዊ ምርጫ ናብ 'ሓደ ሰብ ሓደ ድምጺ' ዝብል ሞዴል ንምስግጋር ዝግበር ዘሎ ጻዕሪ እዩ፤ እዚ ስጉምቲ እዚ ብፕረዚደንት ዝድገፍ እኳ እንተኾነ፡ ካብ ገለ ክልላዊ መራሕቲ፡ ብፍላይ ድማ ካብ ፑንትላንድ፡ ጽኑዕ ተቓውሞ የጋጥሞ ኣሎ። ፈርሓን ዓብዲራሺድ ሱጉለ፡ ፍሉጥ ምሁርን ፖለቲካዊ ተንታንን፡ እዚ ዘይተፈትሐ ወጥሪ ዘስዕቦ ዓቢ ስግኣት ኣጉሊሑ ኣሎ። ከም ዝበሎ፡ ቅድሚ እቲ ቅዋማዊ ግዜ ምውዳኡ ስምምዕ እንተዘይተበጺሑ፡ ናይ ሕጋውነት ባዶነት ክፍጠር ይኽእል እዩ፣ እዚ ድማ ማእከላይ መንግስቲ ብክልላዊ ኣካላት ተፈላጥነት ዝስእነሉ ኩነታት ይፈጥር። እዚ ምፍልላይ እዚ፡ ከም ኣል-ሸባብ ዝኣመሰሉ ጥሩፋት ጉጅለታት ዝጥቀሙሉ ባይታ ከም ዝፈጥር ይከራኸር። እቲ ምሁር ዝሃቦ መጠንቀቕታ፡ ኣብ መንጎ ምሁራት ሶማሊያ ዘሎ ስግኣት ዘንጸባርቕ እዩ። እቲ ሕጂ ዘሎ ምምሕዳር ንገለ ስልጣናት ንምእካብን መስርሕ ምርጫ ንምቅልጣፍን ዓበይቲ ቅዋማዊ ምምሕያሻት ክግበሩ ጸቕጢ ክገብር ጸኒሑ እዩ፣ ነቐፍቲ ግን እዚ ለውጥታት እዚ ብዘይ እኹል ተሳትፎ ኩሎም ወገናት ብህጹጽ ይግበር ኣሎ ይብሉ። እዚ ምስሕሓብ ድሮ ንፑንትላንድ፡ ፈደራላዊ ቅዋም ተዛዚሙ ብረፈረንደም ስምምዕ ክሳብ ዝግበረሉ፡ ኣብ ገለ ጉዳያት ከም ናጻ ሃገር ክትሰርሕ ምዃና ንክትእውጅ ደሪኽዋ እዩ። እዚ ውሽጣዊ ምስሕሓብ ነቲ ኣንጻር ኣል-ሸባብ ዝግበር ዘሎ ወታደራዊ መጥቃዕቲ የጸግሞ ኣሎ። ብተወሳኺ፡ ንሶማሊያ ዓቢ ፋይናንሳዊን ጸጥታውን ደገፍ ዝህብ ዘሎ ኣህጉራዊ ማሕበረሰብ፡ ነዊሕ ዝጸንሐ ፖለቲካዊ ቅልውላው ነቲ ኣብ ምሕካክ ዕዳን ትካላዊ ጽገናን ዝተረኽበ ዕቤት ከዐንቅፎ ከም ዝኽእል ስግኣቱ ገሊጹ ኣሎ። ብዘይ ንጹር መገዲ ንዝቕጽል ምስግጋር፡ ናይ ህዝባዊ ናዕቢ ወይ ናብቲ ኣብ 1990ታት ዝነበረ ከባቢያዊ ግጭታት ናይ ምምላስ ስግኣት ኣንጠልጢሉ ይርከብ። እቲ ናይ ግዜ ገደብ እናቐረበ ምስ መጸ፡ ኩሎም መሻርኽቲ ዝሳተፉሉ ናይ ሃገራዊ መማኸሪ ቤት ምኽሪ (NCC) ኣኼባ ክጽዋዕ ዝብል ጻውዒት እናበርተዐ ይኸይድ ኣሎ። ብዙሓት ወገናት፡ ብዘይ ፖለቲካዊ ስምምዕ ዝግበር ተክኒካዊ ናይ ስልጣን ምንዋሕ ከም መንዘዓዊ ስልጣን ተጌሩ ክርአ ከም ዝኽእልን፡ ኣብ 2021 ኣብ ርእሰ ከተማ ዝተራእየ ዓመጽ ክድገም ከም ዝኽእልን የጠንቅቑ። እቲ ናብ ቅድሚት ዝወስድ መገዲ፡ ዲሞክራሲያዊ ጉዕዞ ሶማሊያ ምእንቲ ከይዕንቀፍ፡ ኣብ መንጎ ቅዋማዊ ተኣማንነትን ተግባራዊ ፖለቲካዊ ስምምዕን ጥንቁቕ ሚዛን ምሕላው ይሓትት።