ልኡላውነት መግቢ ሕግታት የድልዮ፡ ኤርትራ ሃገራዊ ፖሊሲ ቁጽጽር መግቢ ምህናጽ ትጅምር ኣላ - Serwe News

ሓንቲ ሃገር ብዝያዳ እኽሊ፣ ኣሕምልቲ፣ እንስሳ ዘቤት ወይ ዓሳ ብምፍራይ ጥራይ ልኡላውነት መግቢ ኣየውሕስን እዩ። እንታይ ናብ ህዝቢ ከም ዝበጽሕ፣ ድሕነቱ ዝተሓለወ እንተኾይኑ፣ መለክዒታት ምስ ዘይማላእ መን ተሓታቲ ከም ዝኸውን፣ ከምኡ'ውን ኣየናይ ትካል ስጉምቲ ናይ ምውሳድ ስልጣንን ዓቕምን ከም ዘለዎ ክትፈልጥ ኣለዋ።

በዚ ምኽንያት እዩ ድማ ብ10 ሓምለ ኣብ ኣስመራ ዝተኻየደ ዓውደ-ጽናዕቲ ካብቲ ምምሕዳራዊ ቃላቱ ንላዕሊ ቆላሕታ ዝግብኦ። ሚኒስትሪ ሕርሻ ኤርትራ፡ ምስ ውድብ መግብን ሕርሻን ሕቡራት ሃገራት ብምትሕብባር፡ ሃገራዊ ፖሊሲ ቁጽጽር መግቢ ናይ ምምዕባል መስርሕ ጀሚሩ ኣሎ። ብመሰረት ሓበሬታ ሚኒስትሪ ዜና፡ እዚ ዝሕለን ዘሎ ፖሊሲ ንምንዳፍ ሃገራዊ ሕጊ መግቢ መምርሒ ክኸውን እዩ።

እዚ ገና ዝተዛዘመ ፖሊሲ ኣይኮነን፣ ዓውደ-ጽናዕቲ ድማ ትካል ኣይኮነን። ግናኸ እቲ ኣንፈት ኣገዳሲ እዩ። ቁጽጽር መግቢ ኣብ መራኸቢ ጥዕና ህዝቢ፣ ልምዓት ሕርሻ፣ ጸጋታት ባሕሪ፣ ንግዲ፣ እምነት ተጠቀምትን ሃገራዊ ዓቕሚ ምፍራይን ይርከብ። ብግቡእ እንተተሰሪሑ፡ ነቲ ፋሕ ዝበለ መርመራታትን ሕግታትን ናብ ሓደ ስሙር ሃገራዊ ስርዓት ክቕይሮ ይኽእል እዩ።

ድሕነት መግቢ ሃገራዊ ትሕተ-ቅርጺ እዩ

ድሕነት መግቢ መብዛሕትኡ ግዜ ከም ጸቢብ ቴክኒካዊ ጉዳይ እዩ ዝረአ፡ ተቖጻጻሪ ድኳን ይምርምር፣ ላቦራቶሪ ንመርኣዪ ይፍትሽ፣ ወይ ሚኒስትሪ መጠንቀቕታ የውጽእ። ብሓቂ ክረአ ኸሎ ግና፡ ስሉጥ ስርዓት ቁጽጽር መግቢ ትሕተ-ቅርጺ እዩ። ንሕርሻ፣ ጃልባ ገፈፍቲ ዓሳ፣ ማሕረዲ፣ መነባበሪ፣ መጓዓዝያ፣ መኽዘን፣ ዕዳጋ፣ ቤት ብልዕን ስድራቤትን የራኽብ።

እዚ ሰንሰለት ምስ ዝደክም፡ እቲ ክሳራ ኣብ ውሽጢ ዓውዲ ጥዕና ጥራይ ኣይተርፍን እዩ። ድሕነቱ ዘይተሓለወ መግቢ ማለት ክከላኸል ዝከኣል ሕማም፣ ዝጠፍአ መዓልታት ስራሕን ትምህርትን፣ ኣብ ክሊኒካት ዝወርድ ጸቕጢ፣ ዝባኸነ ምህርቲ፣ ዝተጎድአ ትካላት ንግድን ኣብ ውሽጣዊ ፍርያት ዘሎ እምነት ምጥፋእን ማለት እዩ። መለክዒታት ንጹር ምስ ዘይከውን ወይ ኣተገባብራኡ ፋሕ ዝበለ ምስ ዝኸውን፡ ሓላፍነት ዝስምዖም ኣፍረይቲ ምስቶም ብዘይ ግቡእ ዝሰርሑ ክወዳደሩ ይግደዱ።

ስለዚ ሓደ ርጡብ ሃገራዊ ማዕቀፍ ንህዝብን ንኣፍራዪን ይሕሉ እዩ። ንሓረስቶት፣ ገፈፍቲ ዓሳ፣ ኣሰናዳእትን ነጋዶን እንታይ ትጽቢት ከም ዝግበረሎም ይነግሮም። ንተቖጻጸርቲ ሓባራዊ ሕጋዊ መሰረት ይህቦም። ላቦራቶሪታት ብዝተነጸረ መለክዒታት ክሰርሑ የኽእሎም። ንዜጋታት ድማ ኣብ ሓደ መሰረታዊ ሕቶ ንጹር መልሲ ይህቦም፡ ነቲ ዝሽየጥ ዘሎ መግቢ ድሕነቱ መን እዩ ተሓታቲ ዝኸውን?

ውህደት እቲ ቀዳማይ ከቢድ ጸገም እዩ

እቲ ኣብ ወርሒ ሓምለ ዝተኻየደ ዓውደ-ጽናዕቲ፡ ነቶም ኣብ ድሕነትን ቁጽጽርን መግቢ ዝሳተፉ ኣካላት ንምውሃድ ዝግበር ነዊሕ ጻዕሪ ኣካል ኮይኑ እዩ ቀሪቡ። ስርዓታት መግቢ ብባህሪኡ ምምሕዳራዊ ዶባት ዝሰግር ስለዝኾነ፡ እዚ ቅኑዕ መበገሲ እዩ።

ሓደ ፍርያት ናብ ሸሓኒ ቅድሚ ምብጻሑ ብሕርሻ፣ ጸጋታት ባሕሪ፣ ኣገልግሎት እንስሳታት፣ መጓዓዝያ፣ ጉምሩክ፣ ጥዕና ህዝቢ፣ ምምሕዳር ከተማን ብሕታዊ ንግድን ክሓልፍ ይኽእል እዩ። እዞም ኣካላት ዝተፈላለየ ሕግታት ዝጥቀሙ፣ ዝተፈላለየ መዛግብቲ ዝሕዙ ወይ ካልእ ቤት ጽሕፈት ሓላፍነት ከም ዝወስድ ዝሓስቡ እንተኾይኖም፡ ሃጓፋት ምፍጣሩ ዘይተርፍ እዩ።

ዕላማ ሃገራዊ ፖሊሲ ኣብ ልዕሊ እዞም ትካላት ካልእ ደርቢ ወረቓቕቲ ምፍጣር ክኸውን የብሉን። ተራኦም ክገልጽ፣ ሓበሬታ ብኸመይ ኣብ መንጎኦም ከም ዝንቀሳቐስ ከነጽር፣ ከምኡ'ውን ዋላ ሓደ ብንጹር ተሓታቲ ዘይኮነሉ ጸልማት ዞባታት ከወግድ ኣለዎ።

እቲ ዝሓየለ ውጽኢት ኣብ ውሑዳት ግብራዊ ተግባራት ዝተሃንጸ ስርዓት ክኸውን እዩ፡

• ንጹር ሃገራዊ መለክዒታት ንምፍራይ፣ ኣተሓሕዛ፣ መኽዘን፣ ምድላውን መሸጣን፤
• ዝተነጸረ ትካላዊ ስልጣን፣ ምእንቲ መርመራታትን ኣተገባብራን ኣብ መንጎ ትካላት ከይድገም ወይ ከይጠፍእ፤
• እሙን ዓቕሚ ላቦራቶሪ ንማይክሮባዮሎጂካዊ፣ ኬሚካላዊን ተረፍን መርመራታት፤
• ኣሰር ምድላይ፣ ድሕነቱ ዘይተሓለወ ፍርያት ንምልላይን ንምእላይን ብዘይካ ንምሉእ ዓውዲ ምቕጻዕ፤
• ኣብ ሓደጋ ዝተሞርከሰ መርመራ፣ ድሩት ጸጋታት ኣብቲ ዝበለጸ ጉድኣት ዘስዕብ ቦታ ምትኳር፤
• ህዝባዊ ጸብጻብን መስርሕ ምምላስን ሓደጋ ብዘይ ወረ ወይ ምድንጋር ዘመሓላልፍ፤ ከምኡ'ውን
• ስልጠናን ደገፍ ተገዛእነትን ንኣሽቱ ኣፍረይትን ነጋዶን፣ መቕጻዕቲ ጥራይ ዘይኮነስ።

ሕጊ ተፈጻምነት ዘለዎ ክኸውን ኣለዎ፣ ስልማት ኣይኮነን

እቲ ዓውደ-ጽናዕቲ ብዛዕባ ህሉው ስርሓት ቁጽጽር መግቢ ኤርትራ፣ ዘለዉ ሕግታትን ስርዓታትን፣ ኣህጉራዊ ኣሰራርሓን ቀንዲ ባእታታት ነድፊ ፖሊሲን መግለጺታት ኣካቲቱ ነይሩ። እዚ ናይ መርመራ ስራሕ ኣድላዪ እዩ። እቲ ዝቕጽል ስጉምቲ ዝያዳ ከቢድ እዩ፡ ነዚ ምስ ናይ ሓቂ ትካላዊን ቁጠባዊን ኩነታት ኤርትራ ዝሰማማዕ ሕጊ ምቕያሩ።

ናይ ወጻኢ ሕጊ ምቕዳሕ ቀሊል ምኾነ። ተፈጻምነት ዘለዎ ኤርትራዊ ስርዓት ምህናጽ ግና ዝያዳ ጻዕሪ ዝሓትት እዩ።

ነፍሲ ወከፍ ኣፍራዪ ክቡር መሳርሒታት፣ ስሩዕ ቦታ ወይ ምዕቡል ኣተሓሕዛ መዛግብቲ ኣለዎ ኢሎም ዝግምቱ ሕግታት፡ ንኣሽቱ ነጋዶ መግቢ ብዘይ ምውሓስ ካብ ሕጋዊ ስርዓት ወጻኢ ክገብሩዎም ይኽእሉ እዮም። ግናኸ ኣዝዮም ደብዛዛት ዝኾኑ ሕግታት፡ ኣተገባብራኦም ብዘይ ስርዓት ዝኸይድን ተጠቀምቲ ዘይሕልዉን ይገብሩዎም። እቲ ፖሊሲ ኣብ መንጎ ኣገደስቲ ጠለባት ድሕነትን ብዙሕ ረብሓ ዘይብሎም ምምሕዳራዊ ጾርን ክፈሊ ኣለዎ።

እዚ ሚዛን እዚ ካብ ኣዳራሻት ኣኼባ ወጻኢ ምኽክር የድልዮ። ሓረስቶት፣ ገፈፍቲ ዓሳ፣ ሸየጥቲ ዕዳጋ፣ መጓዓዝያ፣ ኣሰናዳእቲ መግቢ፣ ሰራሕተኛታት ጥዕና፣ ሰራሕተኛታት ላቦራቶሪ፣ ከባቢያዊ ምምሕዳራትን ተጠቀምትን ኩሎም ዝተፈላለየ ነጥብታት ውድቀት ይርእዩ እዮም። ግብራዊ ፍልጠቶም ነቲ ሕጊ ክቐርጾ ኣለዎ።

ኣተገባብራ እውን ንዋታዊ ዓቕሚ የድልዮ እዩ። ሕጋዊ መለክዒ ብዘይ ዝሰልጠኑ ተቖጻጸርቲ፣ ላቦራቶሪታት፣ ፕሮቶኮላት መርኣዪ፣ ስርዓታት ሓበሬታን ግምታውያን መስርሓትን ኣዋጅ ጥራይ እዩ ዝኸውን። ኤርትራ ምዕባለ ብምሕታም ሰነድ ንምዕቃን ዝግበር ፈተና ክትጻወሮ ኣለዋ። እቲ ናይ ሓቂ መለክዒ፡ መንግስቲ ጸገም ከለሊ፣ ኣሰሩ ክረክብ፣ ብግቡእ ምላሽ ክህብን ምድጋሙ ክከላኸልን ይኽእል ድዩ ዝብል እዩ።

መለክዒታት ውሽጣዊ ምህርቲ ከሐይል ይኽእል እዩ

ስርዓት መግቢ ሓድሓደ ግዜ ከም ዕንቅፋት ምህርቲ ኮይኑ ይቐርብ እዩ። ድኹም ስርዓት ከምኡ ክኸውን ይኽእል እዩ። ጽቡቕ ስርዓት ግና ኣንጻሩ እዩ ዝገብር፡ ርጡባት ኣፍረይቲ ጽሬቶም ከረጋግጹ፣ ኣብ ስሩዕ ሰንሰለት ቀረብ ክኣትዉን ካብ ዋጋ ንላዕሊ ክወዳደሩን ይሕግዞም።

ንኤርትራ፡ እዚ ብፍላይ ኣብቶም ጂኦግራፊ ናይ ሓቂ ዓቕሚ ዝፈጥረሎም ዓውድታት ኣገዳሲ እዩ። ጸጋታት ባሕሪ፣ እንስሳ ዘቤት፣ ስነ-ኣሕምልቲ...