ነቲ ብዛዕባ ፋርማሲስት ኑሩ ዓብዱ ኣሕመድ ዝወጸ ሓድሽ መገለጺ ሻባይት ንምንባብ ዝሓሸ መንገዲ ኣሎ። እቲ ንጹር ስሪት ከም ካልእ ውልቃዊ ናይ ዓወት ታሪኽ ጌርካ ምርኣይ እዩ። እቲ ዝያዳ ኣገዳሲ ስሪት ግን፡ ኤርትራ ዝሓየለ ስርዓት ጥዕናን ናይ ሓቂ መሰረት ፋርማሲዩቲካልን ንምህናጽ ቆራጽ እንተኾይና፡ ንዘድልያ ትካላዊ ዓቕሚ ከም ሓደ ንእሽቶ ግን ድማ ጭቡጥ ምልክት ጌርካ ምርኣይ እዩ።

ናይ ኑሩ ሕጂ ዘለዎ ግደ ምሳልያዊ ጥራይ ኣይኮነን። ብመሰረት እቲ መገለጺ፡ ንሱ ኣብ ዋና ቤት ጽሕፈት ሚኒስትሪ ጥዕና ኣብ ትሕቲ ክፍሊ ኣገልግሎት ፋርማሲ ኣብ ዝርከብ ክፍሊ ኣገልግሎት ሓበሬታ መድሃኒታት ከም መኮነን መስርሕ ፎርሙላሪ (Formulary Process Officer) ኮይኑ ይሰርሕ። እዚ ድማ ኣገዳሲ እዩ፡ ምኽንያቱ እቲ ኣብኡ ተገሊጹ ዘሎ ስራሕ ምስ ዓንዲ ሕቆ ዝሰርሕ ስርዓት ጥዕና ዝቀራረብ እዩ፦ ስታንዳርድ መምርሒታት ሕክምና ምድላው፡ ሃገራዊ ዝርዝር መድሃኒታት ንምኽላስ ምሕጋዝ፡ ንሰብ ሞያን ንህዝብን ልክዕ ሓበሬታ መድሃኒት ምክፋል፡ ከምኡ’ውን ኣብ ግቡእ ኣጠቓቕማ መድሃኒታት ምርምር ምክያድ።

እቲ ናይ ሓቂ ዛንታ እዚ እዩ። ሓንቲ ሃገር ብጭረሖታት ጥራይ ኣብ ክንክን ጥዕና ክትሕይል ኣይትኽእልን እያ። እዚ ዝኸውን ኣየኖት መድሃኒታት ከም ዝጥቀሙ፡ ከመይ ከም ዝግምገሙ፡ መምርሒ ሕክምና ከመይ ጌሩ ስታንዳርድ ከም ዝኸውን፡ ከምኡ’ውን ተክኒካዊ ፍልጠት ኣብ ሆስፒታላት፡ ፋርማሲታት፡ ተቖጻጸርቲ ኣካላትን ህዝባዊ ትካላትን ከመይ ከም ዝዘውር ክውስኑ ዝኽእሉ ስርዓታት ብምህናጽ እዩ።

እቲ መገለጺ ናብቲ ናይ ምርምር ሸነኽ እውን የመልክት። ኑሩ 17 ናይ ምርምር ጽሑፋት ከም ዘፍረየን ኣብ ብዙሓት መጽሄታት ከም ገምጋምን ኣሰናዳእን ኮይኑ ከም ዝሰርሐን ይገልጽ። ኤርትራ ኣብ ዓውዲ ፋርማሲዩቲካል፡ ክሊኒካዊ ፖሊሲ ወይ ቁጽጽር መድሃኒታት ከቢድ ተዋሳኢት ክትከውን ትደሊ እንተኾይና፡ እቲ ናይ ምርምር ባህሊ ኣገዳሲ እዩ። ነባሪ ዓቕሚ ፋርማሲዩቲካል ብምዕዳግን ምዕዳልን ጥራይ ክትሃንጾ ኣይትኽእልን ኢኻ። ካብ ውሽጢ ኾይኖም ክጽሕፉ፡ ክግምግሙ፡ ክምርምሩ፡ ከወዳድሩ፡ ክሓትቱን ነቲ ስርዓት ከመሓይሹን ዝኽእሉ ሰባት የድልዩኻ።

እቲ ዝገለጾ ትምኒት ፍሉይ ዝኸውን በዚ ምኽንያት እዩ። ነቲ ናይ ነዊሕ እዋን ዕላማኡ ኤርትራ “ማእከል ፋርማሲዩቲካል ኣፍሪቃ” ንምግባር ከም ዝኾነ ይገልጾ። እዚ ዓቢ ጥርዓን እዩ። ዓበይቲ ጥርዓናት ግን ብኡንብኡ ባዶ እዮም ማለት ኣይኮነን። ዋጋ ናይዚ ሓሳብ እዚ፡ እንተወሓደ ንጹር ናብ ዝኾነ ኣንፈት ዘመልክት ምዃኑ እዩ፦ ውሽጣዊ ሞያዊ ምዕባለ፡ ፖሊሲ መድሃኒታት፡ ምርምር ፋርማሲዩቲካል፡ ትካላዊ ምውህሃድን ዝሓየለ ባህሊ ሳይንሳዊ ስታንዳርድታትን።

ኣብዚ ካብቲ ልሙድ ናእዳ ንላዕሊ ጠቃሚ ዝኾነ ናይ ሃገር ህንጸት ኩርናዕ እውን ኣሎ። ኤርትራ ብዙሕ ግዜ ብዛዕባ ርእሰ-ምርኮሳ ብሰፊሑ ትዛረብ እያ። ኣብ ዓውዲ ፋርማሲዩቲካል፡ ርእሰ-ምርኮሳ ዝበለጸ ትርጉም ኣለዎ። እዚ ማለት ዝሰልጠኑ ፋርማሲስቲታት፡ መምርሒታት ሕክምና፡ ዝተሓደሱ ፎርሙላሪታት፡ ዝሰርሑ ሞያዊ ማሕበራት፡ ውጽኢት ምርምርን ኣብ ውሽጢ ሚኒስትሪ ጥዕናን ተዛመድቲ ትካላትን ዝተኣማመን ተክኒካዊ መሪሕነትን ምህላው ማለት እዩ። መድሃኒት ከም ናይ ቀረብ ጉዳይ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ከም ጉዳይ ፍልጠትን ምሕደራን ጌርካ ብቁምነገር ምርኣይ ማለት እዩ።

እቲ መገለጺ ሻባይት ከም ዝሕብሮ፡ ኑሩ ናብዚ ሕጂ ዘለዎ ናይ ሚኒስትሪ ግደ ቅድሚ ምስግጋሩ፡ ኣብ ሆስፒታል ማሕበረሰብ ዓዲ-ተከሌዛንን ኣብ ሆስፒታል ማሕበረሰብ ሙሳ ዓሊ ኣብ ባጽዕን ፍሉይ መደብ ሓዊሱ ኣብ ብዙሓት ግብራዊ ግደታት ኣገልጊሉ እዩ። እቲ ዕብየት ኣገዳሲ እዩ ምኽንያቱ ነቲ ናይ ቅድሚት መስመር ስራሕ ጥዕና ምስቲ ዝለዓለ ደረጃ ዘለዎ ፖሊሲን ስርዓታትን ዘተኣሳስር ስለዝኾነ። ሃገራት ንኽልቲኡ የድልየን።

ከም ማሕበር ፋርማሲስቲታት ኤርትራ (Eritrean Pharmaceutical Association) ከምኡ’ውን ርክብ ፋርማሲስቲታት ኤርትራ (Eritrean Pharmacist Connection) ዝኣመሰሉ ሞያዊ ኣካላት ኣቢሉ ምስርሑ እውን ኣገዳሲ እዩ። ክኢላዊ ፍልጠት ብማሕበራት፡ ሕታማት፡ ምኽሪ (mentorship)፡ ሳይንሳዊ ኮሚቴታትን ኣብ ከም ግቡእ ኣጠቓቕማ መድሃኒታት ዝኣመሰሉ ጉዳያት ዝካየዱ ህዝባዊ ወፍርታትን ክካፈል ከሎ፡ ትካላት ዝያዳ ተጻወርቲ ይኾና። እዚኦም እቶም ብዙሕ ግዜ እኹል ቆላሕታ ዘይረኽቡ ዝሑላት ደርብታት ሃገራዊን ማሕበራዊን ዓቕሚ እዮም።

ስለዚ እቲ ዝሓየለ መደምደምታ፡ ሓደ ፋርማሲስት ዘደንቕ ናይ ስራሕ ተመክሮ (CV) ኣለዎ ጥራይ ዘይኮነስ፡ መጻኢ ፋርማሲዩቲካል ኤርትራ፡ ናይ ሓቂ ክኸውን እንተኾይኑ፡ ኣብ መንጎ ምርምር፡ ፖሊሲ፡ ክሊኒካዊ ልምምድን ትካላዊ ስነ-ስርዓትን ብዝሰርሑ ሰባት ክህነጽ ከምዘለዎ እዩ። እዚ ካብ ሓደ ተራ መገለጺ ንላዕሊ ዝኸበደ ዛንታ እዩ፡ ነዚ እዋን እዚ ንምንባብ ድማ ቅኑዕ መንገዲ እዩ።

ኤርትራ ኣብዚ ዓውዲ እዚ ብቁምነገር ክትርአ እንተደልያ፡ እቲ ዝቕጽል ስጉምቲ ብቃላት ምጋንን ኣይኮነን። ነቲ እዚ መገለጺ እዚ ዝገልጾ ስራሕ ምብዛሕ እዩ፦ ዝያዳ ተክኒካዊ ስልጠና፡ ዝያዳ ውጽኢት ምርምር፡ ዝሓሸ መምርሒታት፡ ዝሓየሉ ሞያዊ ኣካላትን ካብ ሞያዊ ኣገልግሎት ህዝቢ ናብ ሃገራዊ ዓቕሚ ዝወስድ ንጹር መንገዲን።

ከም “ማእከል ፋርማሲዩቲካል ኣፍሪቃ” ዝበለ ትምኒት ከም ጭረሖ ምስማዕ ኣብቂዑ ከም ፕሮጀክት ክኸውን ዝጅምር በዚ መንገዲ እዩ።

ምንጪ፦ ቃለ-መሕትት ሻባይት 29 ሰነ 2026 ዝተሓተመ፡ “ሕልመይ ንኤርትራ ማእከል ፋርማሲዩቲካል ኣፍሪቃ ምግባር እዩ፦ ፋርማሲስት ኑሩ ዓብዱ።”