ነፍሲ ወከፍ ስልጣነ ኣብ ሓደ ወለዶ ዘይተፈጥረ ስነ-ምግባራዊ ውርሻ ዝተመርኮሰ እዩ። ዝቕጽል ድማ እኹላት ሰባት ዘይመረጽዎ ጾር ስለ ዝጽውሩ፡ ብዙሕ ጣቕዒት ዘይረኽበሉ ግዴታታት ስለ ዘኽብሩ፡ ከምኡ’ውን ንምርዋዮም ቀለልቲ ዝኾኑ ትምኒታት ስለ ዝገትኡ እዩ። ብካልእ ኣዘራርባ፡ መስዋእቲ ትርጉም ዘለዎ ኮይኑ ስለ ዝቕጽል እዩ ዝድሕን። መስዋእቲ ዘሕፍር ዝኾነሉ ህዝቢ፡ ንእተወሰነ ግዜ ሃብታም፡ ምሁርን ውዱብን ኮይኑ ክረአ ይኽእል ይኸውን፡ ውድቀቱ ግን ድሮ ጀሚሩ እዩ።

ሓደ ካብ ምልክታት ድኻም ስልጣነ፡ መጀመርታ ግሁድ ውድቀት ኣይኮነን። የግዳስ ላግጺ እዩ። እቲ ሕብረተሰብ ኣብ ምርዛን ክስሕቕ ይጅምር። ንግዴታ ከም የዋህነት፡ ንርእሰ-ግትኣት ከም ጭቆና፡ ንተኣማንነት ከም ናይ ቀደም ስምዒት፡ ንመስዋእቲ ድማ ዓያሹ ጥራይ ዝገብርዎ ነገር ገይሩ ይርእዮ። ኣብቲ ግዜ እቲ፡ እቲ ባህሊ ድሮ ናይ ክብሪ ተዋረዱ ቀይርዎ ኣሎ። ነቲ ጾር ዝጸውር ኣይኮነን ዘድንቕ። ነቲ ካብኡ ዘምልጥ እዩ ዘድንቕ።

ዝኾነ ውርሻ ብትምኒት ጥራይ ኣይቀጽልን እዩ

ስድራቤታት ብትምኒት ኣይኮኑን ዝተኣሳሰሩ። ሰራዊት ብትምኒት ኣይህነጽን እዩ። ኣብያተ ትምህርቲ፡ ሕርሻታት፡ ወደባት፡ መንገድታትን ትካላትን ብትምኒት ኣይኮኑን ዝቕጽሉ። ኩሎም ሰባት ንዕግበት ከናውሑ፡ ንመጻኢ ካብቲ ናይ ህሞት ስምዒት ንላዕሊ ክሰርዑ፡ ከምኡ’ውን ትርጉም መብዛሕትኡ ግዜ ምስ ዘይምቾት ተኣሳሲሩ ከም ዝመጽእ ክቕበሉ ይሓትቱ። እቲ ኣንጊሁ ዝትንስእ ወላዲ፡ እቲ ተጠንቂቑ ዝዳሎ መምህር፡ እቲ መዐቀኒታት ዝሕሉ ሰራሕተኛ፡ እቲ ንቐሊል ብልሽውና ዝነጽግ በዓል ስልጣን፡ እቲ ጸገማት ዝቕበል ወተሃደር፡ እቲ ብዘይ ምርኢት ዘገልግል ዜጋ—እዚኦም ሰባት ናይ ስልጣነ መሰረተ-ልምዓት እዮም።

ግን ሓደ ባህሊ ቋንቋ መስዋእቲ ምስ ዘጥፍእ፡ ከምዚኦም ዝበሉ ሰባት ደጊም ክቡራት ኮይኖም ኣይረኣዩን እዮም። ከም ጾር ዝተሰከሙ ጥራይ እዮም ዝረኣዩ። ሽዑ እቲ ሕብረተሰብ ነቲ ብቐደሞት ወለዶታት ዝተሃንጸ ስነ-ምግባራዊ ርእሰ-ማል ክጥቀም ይጅምር፣ ባዕሉ ግን ብዙሕ ኣየፍርን። ነቲ ደጊም ዘይምህሮ ትብዓት የጥፍኦ። ነቲ ደጊም ዘይውድሶ ስርዓት የጥፍኦ። ነቲ ደጊም ዘይርድኦ ሓድነት የጥፍኦ። ንእተወሰነ ግዜ እቲ ቅርጽታት ቆይሙ ይጸንሕ፣ እዚ ድማ ዋላ ሓደ መሰረታዊ ነገር ከም ዘይተቐየረ ስእሊ ይፈጥር። ይኹን እምበር እቲ መሰረት እናቐጠነ ይኸይድ ኣሎ።

ምቾት ናይ ሓሶት ኣምላኽ ክኸውን ይኽእል እዩ

ምቾት ክፉእ ኣይኮነን። ነፍሲ ወከፍ ግቡእ ሕብረተሰብ ካብ ዘየድሊ ስቓይ ዕረፍቲ ክረክብ ይደሊ እዩ። እቲ ሓደጋ ዝመጽእ ግን ምቾት ካብ በረኸትነት ተሪፉ መዐቀኒ ፍርዲ ክኸውን ከሎ እዩ። ሽዑ ነፍሲ ወከፍ ትካል ብመዐቀኒ 'ሓታቲ ድዩ ኣይኮነን' ይግምገም። ነፍሲ ወከፍ ስነ-ምግባራዊ ትጽቢት ከም ጨካን ተገይሩ ይጥቃዕ። ነፍሲ ወከፍ ናይ ተጻዋርነት ጻውዒት ከም ዘናሹ ይስማዕ። ብስም ስድራቤት፡ ሃገር፡ እምነት ወይ ግዴታ ዝሕተት ነፍሲ ወከፍ መስዋእቲ ድማ ከም ምግሃስ ናይ ውልቀ-ሰላም ይውሰድ።

ኣብ ከምዚ ዝበለ ሃዋህው ዝተሃንጸ ህዝቢ፡ ኣብ ግዜ ጸቕጢ ክትእመኖ የጸግም እዩ። ብዛዕባ ፍትሕን መንነትን ብዓቢኡ ክዛረብ ይኽእል ይኸውን፣ ዋጋ ክኽፈል ምስ መጸ ግን ቋንቋኡ ይሃፍፍ። ነቲ መስዋእቲ ጥራይ ከፍርዮ ዝኽእል ነገራት—ርግኣት፡ ናጽነት፡ ክብሪ፡ ቀጻልነት—ይደሊ፣ ግን ነቲ መስዋእቲ ዝሓቶ ዋጋ ክኸፍል ኣይደልይን። እዚ ዘይከኣል እዩ። ስርዓታዊ ጾር ዘይቕበል ሕብረተሰብ፡ ነቲ ቀዲሙ ዝተገብረ መስዋእቲ ዝሃቦ ነገር ክሕሉ ኣይክእልን እዩ።

ዝኽሪ ስለምንታይ የድሊ

መስዋእቲ ዝርስዓ ሃገራት ከመይ ኢለን ከም ዝተሃንጻ እውን ይርስዓ እየን። እቲ ሕጂ ዘሎ ስርዓት ብሃንደበት ከም ዝመጸ ገይረን ክዛረባ ይጅምራ። ነቲ ናይ ከቢድ ቃልሲ ፍረ እናበልዓ፡ ባዕለን ግን ንቃልሲ ይዕገሳ። ታሪኻዊ ዝኽሪ ስልማት ዘይኮነሉ ምኽንያት እዚ እዩ። መኣረምታ እዩ። እቲ ሕጂ ዘሎ ርግኣት፡ ሰላም ወይ ልኡላውነት ብሰባት መስዋእቲ ከም ዘሕፍር ገይሮም ዘይረኣዩ ከም ዝተዓደገ ንህያዋን የዘኻኽሮም።

እቲ ዝኽሪ ምስ ዝጠፍእ፡ ዜጋታት ኣብ ልምዲ ጥራይ ዘይኮነስ ኣብ ኣተሓሳስባ እውን ይለዝቡ። ኣብ ኣገልግሎት፡ ግትኣትን ግዴታን ዝተሰረተ ህይወት ክስእሉ ኣይክእሉን። ጽኑዕ ተወፋይነት ኩሉ ግዜ ናይ ምትላል መገዲ ክኸውን ከም ዘለዎ ይግምቱ። ሓንሳብ ሓደ ሕብረተሰብ ክቡር መስዋእቲ ክስእል ካብ ዘይከኣለ፡ ንብልሽውና፡ ንናይ ወጻኢ ሕልምታትን ንባህሪ ኣብ ክንዲ ምህናጽ ምቾት ንዝመባጽዑ መራሕትን ቀሊል ግዳይ ይኸውን።

ናይ ግዴታ ሕፍረት

ምናልባት እቲ ዝዓሞቐ ጸገም፡ መስዋእቲ ምስ ኣሕፈረ፡ ግዴታ ባዕሉ ዘጠራጥር ምዃኑ እዩ። ወለዲ ካብ ደቆም ዝያዳ ንምሕታት ይወላወሉ እዮም። መምህራን ኣብ መዐቀኒታት ንምጽናዕ ይወላወሉ እዮም። ትካላት ብቋንቋ ግዴታ ንምዝራብ ይወላወሉ እዮም። ህዝባዊ ህይወት ዝያዳ ዝለሓጠ፡ ዝደኸመን ዝያዳ ስምዒታዊን ይኸውን። እዚ መጀመርታ ሰብኣዊ ይመስል ይኸውን፡ ግን ንሰባት ንሓቀኛ ኩነታት ህይወት ብመንፈስ ዘይተዳለዉ ይገብሮም። ህይወት ከቢድ እዩ። ሃገር ምህናጽ ከቢድ እዩ። ስድራቤት ምህናጽ ከቢድ እዩ። ናጽነት ከቢድ እዩ። ኣብ መስዋእቲ ዝሓፍር ባህሊ፡ ንህዝቡ ኣብ ቅድሚ እዞም ኩሎም ጸገማት መከላኸሊ ዘይብሉ ይሓድጎ።

ምርዛን ስልጣነ ምምላስ

ምርዛን ንምምላስ፡ ሓደ ህዝቢ ነቶም ግዜ ዝሓለፎም ዝመስሉ ጽቡቕ ባህርያት ክብሪ ክመልሰሎም ኣለዎ፡ ንሳቶም ድማ፡ ተጻዋርነት፡ ተኣማንነት፡ ግትኣት፡ ኣገልግሎት፡ ምስጋና፡ ስርዓትን ትብዓትን እዮም። ነቲ ካብቲ ክጸውሮ ዝግደድ ንላዕሊ ዝጸውር ሰብ እንደገና ከድንቖ ኣለዎ። ገለ ጾር ምልክት ጭቆና ዘይኮነስ ምልክት ብስለት ምዃኑ ንደቁ ክምህር ኣለዎ። ደቂ ሰባት ንርእሶም ብፍቓዶም ምስ ክቡር ግዴታታት ምስ ዘተኣሳስሩ ከም ዝዓብዩ እምበር ከም ዘይንእሱ ዝገልጽ ግንዛበ ክመልሶ ኣለዎ።

ዝኾነ ስልጣነ ብመዘናግዒ፡ ብምቾት ወይ ብናይ ቃላት ቁጥዐ ንሓዋሩ ክሕደስ ኣይክእልን እዩ። ሕድሰት ዝጅምር እኹላት ሰባት ክብሪ ጻዕሪ ከም ዝበቅዕ፡ ቀጻልነት ስርዓት ከም ዝበቅዕ፡ መጻኢ ድማ መስዋእቲ ከም ዝበቅዕ ምስ ዝውስኑ እዩ። ነዚ ዝዝክር ሕብረተሰብ ክሳቐ ይኽእል ይኸውን፡ ግን ህያው ኮይኑ ይቕጽል። ነዚ ዝርስዕ ሕብረተሰብ ግን ገና ክንጸባረቕ ይኽእል ይኸውን፡ ነፍሱ ግን ድሮ ክትመውት ጀሚራ ኣላ።