ፌደራላዊ መንግስቲ ሶማል፡ ኣብታ ባዕላ ነጻነታ ዝኣወጀት ሶማሊላንድ ወተሃደራዊ ኣሰር ንምትካል ንዝግበር ዝኾነ ይኹን ፈተነ ብምቅዋም፡ ንእስራኤል ላዕለዋይ ደረጃ ዲፕሎማሲያዊ መጠንቀቕታ ሂቡ። ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ሶማል ብዓርቢ ኣብ ዘውጽኦ ጽኑዕ መግለጺ፡ ኣብ መንጎ ሓደ ወጻኢ ሓይልን ኣብ ሃርጌሳ ዘሎ ምምሕዳርን ዝግበር ዝኾነ ይኹን ስምምዕ ንህዝባዊ ሕጊ ዝጥሕስን ንግዝኣታዊ ሓድነት ሶማል ዝግህስን ምዃኑ ኣፍሊጡ። እዚ ስጉምቲ እዚ፡ ሰበ-ስልጣን ምክልኻል እስራኤል መስመራት መጓዓዝያ ባሕርን ዞባዊ ስግኣታትን ንምክትታል፡ ኣብ ጥቓ እቲ ስትራተጂያዊ ወደብ በርበራ ቀዋሚ ናይ ባሕሪ ወይ ናይ ስለያ ትካል ንምምስራት ዘለዎም ተኽእሎታት የጽንዑ ከምዘለዉ ዝገልጽ ጸብጻባት ኣብ ዝበዝሓሉ ዘሎ እዋን እዩ ዝመጽእ ዘሎ። ሞቃዲሾ፡ ኣህጉራዊ ናይ ጸጥታ ውዕላት ንምፍራም ወይ ንወጻኢ ወተሃደራዊ ትካላት ንምትእንጋድ ስልጣን ዘለዎ እቲ ፌደራላዊ በዓል መዚ ጥራይ ምዃኑ ዝገልጽ ርኡይ መርገጺኣ ጸኒዓትሉ ኣላ። እዚ ናይ መወዳእታ ምስሕሓብ፡ ኣብ መንጎ እቲ ማእከላይ መንግስትን እቲ ካብ 1991 ጀሚሩ ብተግባር (de facto) ነጻ ኮይኑ ዝንቀሳቀስ ዘሎ ግን ከኣ ወግዓዊ ኣህጉራዊ ተፈላጥነት ዘይብሉ ሰሜናዊ ዞባን ዘሎ ዓሚቕ ጋግ ዘጉልሕ እዩ። መንግስቲ ሶማል ከምዚ ዓይነት 'ፍቓድ ዘይተዋህቦ' ወተሃደራዊ ምስፍሕፋሕ ንልኡላውነት ሃገረ ሶማል ጥራይ ዘይኮነስ፡ ንቀርኒ ኣፍሪቃ ናይ ማእከላይ ምብራቕ ወኪል (proxy) ግጭታት መድረኽ ናይ ምግባር ሓደጋ ከምዘለዎ ኣጠንቂቑ። ንእስራኤል፡ ኣብ ወሽመጥ ዓደን ህላወ ምህላው፡ ኣብቲ ዓቢ ክፋል ነዳድን ንግድን ዓለም ዝሓልፈሉ ኣገዳሲ ናይ ባሕሪ መተሓላለፊ ዝኾነ ባብ ኣል-መንደብ ወሳኒ ናይ ምክትታል ቦታ ክህባ እዩ። ኣብ ቀይሕ ባሕሪ ቀጻሊ ዘይርግኣት ኣብ ዘለሉን ካብ የመን ብዝመጹ ዕሱባት ሑቲ ስግኣታት ኣብ ዝቐጸለሉን እዋን፡ ስትራተጂያዊ መደብ ሰራሕቲ እስራኤል ደቡባዊ ናይ ባሕሪ መገድታቶም ንምውሓስ ናብ ገማግም ባሕሪ ኣፍሪቃ ብዝያዳ ክጥምቱ ጸኒሖም እዮም። ይኹን እምበር፡ ሞቃዲሾ ገና ናተይ እያ ኢላ ኣብ እትጠልባ፡ መብዛሕትኡ ህዝባ ሙስሊም ዝኾነ ግዝኣት፡ እስራኤላዊ መዓስከር ናይ ምምስራት ተኽእሎ፡ ብዲፕሎማሲያዊ መፈንጠራታት ዝተመልአ ኮይኑ፡ ቁጠዐ ናይ ዓረብ ሊግን ካልኦት ዞባዊ ውድባትን ክቀስቅስ ዝኽእል እዩ። እቲ መጠንቀቕታ ዝተዋህበሉ ግዜ፡ ሶማል ድሮ ምስ ጎረቤት ሃገር ኢትዮጵያ ኣብ ዝተሓላለኸ ዲፕሎማሲያዊ ምስሕሓብ ኣብ ዘላቶ እዋን ብምዃኑ ፍሉይ ተሃዋስነት ኣለዎ። ኣብ መጀመርታ እዚ ዓመት፡ ኣዲስ ኣበባ ምስ ሶማሊላንድ ኣካትዒ ናይ ምርድዳእ ሰነድ (MoU) ዝፈረመት ኮይኑ፡ እዚ ድማ ንሶማሊላንድ ነጻ ሃገር ምዃና ንምፍላጥ ከም ምትካእ፡ ንኢትዮጵያ ናብ ባሕሪ መእተዊ ዝህብ እዩ። ሞቃዲሾ ነዞም ሓደ ወገን ጥራይ ዝኾኑ ስምምዓት ንሓድነታ ከም ህላወኣዊ ስግኣት ገይራ እያ እትርእዮም፤ እስራኤል ኣብዚ ዝተሓላለኸ ጂኦ-ፖለቲካዊ መርበብ ምእታዋ ድማ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዘሎ ሚዛን ሓይሊ ክቕይር ዝኽእል ተወሳኺ ዝተሓላለኸ ኩነታት ይፈጥር። ኣህጉራውያን ተንተንቲ ከም ዝሕብርዎ፡ ሶማሊላንድ ነቲ ንልዕሊ ሰለስተ ዓሰርተ ዓመታት ክትምነዮ ዝጸንሐት ኣህጉራዊ ተፈላጥነት ንምርካብ፡ ስትራተጂያዊ ቦታኣ ከም መደራደሪ ትጥቀመሉ ኣላ። ሃርጌሳ ንዓለምለኻዊ ሓይልታት ናይ ባሕሪ ወይ ናይ ኣየር ትካላት ብምቕራብ፡ ነጻነታ ኣብ ዓለምለኻዊ መድረኽ 'ዘይተርፍ ሓቂ' (fait accompli) ዝገብሩ ናይ ጸጥታ መሻርኽቲ ክትፈጥር ተስፋ ትገብር። ይኹን እምበር፡ ንፌደራላዊ መንግስቲ ሶማል፡ እዚ 'ናይ መዓስከር ዲፕሎማሲ' ነቲ ድሕሪ ነዊሕ ኲናት ሕድሕድ እታ ሃገር ዝተመስረተ ቅዋማዊ መቓን ዝጥሕስ ቀጥታዊ ምኹሻሕ ተገይሩ እዩ ዝርአ። ካብቲ ሕጋውን ዲፕሎማሲያውን ክትዓት ወጻኢ፡ ብዛዕባ ተኽእሎ ምስፍሕፋሕ ጥሩፍነት ዓቢ ናይ ጸጥታ ስግኣት ኣሎ። ሰበ-ስልጣን ጸጥታ ሶማል፡ ህላወ እስራኤላዊ ወተሃደራዊ መዓስከር ከም ኣል-ሸባብ ዝኣመሰሉ ዕጡቓት ጉጅለታት ክጥቀሙሉ ከም ዝኽእሉ ሓቢሮም ኣለዉ። እቲ ኣብ ደቡባዊን ማእከላይን ዞባታት እታ ሃገር ሓያል ስግኣት ኮይኑ ዝቕጽል ዘሎ ዕጡቕ ጉጅለ፡ ታሪኻዊ ኣገባቡ 'ናይ ወጻኢ ኢድ ኣእታውነት'ን 'ጽዮናዊ ኣጀንዳ'ን ከም ሓያል ናይ ምልመላ መሳርሒታት ክጥቀመሉ ጸኒሑ እዩ፤ ኣብ ሶማሊላንድ ዝምስረት መዓስከር ድማ ነቲ ዞባ ብዝያዳ ንምርባሽ ሓድሽ ርእዮተ-ዓለማዊ ጥይት ክህቦም ይኽእል እዩ። መንግስቲ እስራኤል ነቲ ብዛዕባ ስምምዕ መዓስከር ዝወጸ ጸብጻባት ኣይኣረጋገጾን ወይ ኣይነጸጎን። ይኹን እምበር፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓሰርተ ዓመት ኣብ መንጎ እስራኤልን ዝተፈላለያ ሃገራት ኣፍሪቃን ዝተራእየ ምውቃብ ርክባት፡ እስራኤል ኣብታ ክፍለ-ዓለም ዘለዋ ዝሰፍሐ ናይ ምስታፍ ኣንፈት ዘርኢ እዩ። ኣብ ሃርጌሳ፡ ሰበ-ስልጣን ንህዝቦም ዝጠቅም ቁጠባውን ጸጥታውን ምሕዝነት ናይ ምስጓም መሰሎም ተጣቢቖምሉ ኣለዉ፤ እቲ ኣብ ሞቃዲሾ ዘሎ ፌደራላዊ መንግስቲ ኣብ ሰሜናዊ ግዝኣታት ውሑድ ግብራዊ ስልጣን ወይ ወፍሪ ከምዘለዎ ድማ ይከራኸሩ። ቱርኪ፡ ሓንቲ ካብተን ዓበይቲ መሻርኽቲ ሶማል ኮይና ኣብ ሞቃዲሾ ናይ ባዕላ ዓቢ ወተሃደራዊ ትካል ዘለዋ፡ ነዚ ምዕባለታት ብጥንቃቐ ትከታተሎ ኣላ። ኣንካራ ኣብ ህንጸት መንግስትን ወተሃደራዊ ስልጠናን ሶማል ብብዝሒ ወፍሪ ዝገበረት ኮይና፡ ኣብ ሰሜን እስራኤላዊ ህላወ ምእታው ንጽልዋ ቱርኪ ኣብ መተሓላለፊ ቀይሕ ባሕሪ ክድህብ ይኽእል እዩ። እዚ ኣብ መንጎ ዞባውያን ሓይልታት—እንተላይ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ፡ ቐጠር፡ ሕጂ ድማ ምናልባት እስራኤል—ዝፍጠር ዘሎ ውድድር፡ ንገማግም ባሕሪ ሶማል ኣብ ዓለም ካብ ዘለዉ ዝበዝሐ ንሕንሕ ዝካየደሎም ናይ ባሕሪ ዞባታት ሓደ ገይርዎ ኣሎ። ኩነታት እናማዕበለ ምስ ከደ፡ መንግስቲ ሶማል ቤት ምኽሪ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራትን ሕብረት ኣፍሪቃን ኢዶም ከእትዉን ቅዱስነት ዶባት ሶማል ዳግማይ ከረጋግጹን ጸዊዑ። ሞቃዲሾ፡ ብዘይ ንጹር ፍቓዳ ኣብ መሬታ ዝኾነ ይኹን ወጻኢ ወተሃደራዊ ትካል ንከይስረት ንምክልኻል 'ኩሉ ኣድላዪ ዲፕሎማሲያዊን ሕጋዊን ስጉምትታት' ንምውሳድ ድልውቲ ምዃና ኣመልኪታ ኣላ። እዚ ምስሕሓብ፡ ኣብዚ ዝቀያየር ዘሎ ዓለምለኻዊ ኪዳናት፡ ንልኡላውነት ዝምልከቱ ኣህጉራዊ መምርሒታትን ደረት ናይቲ ብተግባር (de facto) ዘሎ ሃገራውነትን ዝፍትን ኮይኑ ይቕጽል ኣሎ። ኣብ መወዳእታ፡ እቲ ኣብ ሶማሊላንድ ክህሉ ዝኽእል እስራኤላዊ መዓስከር ዘሎ ምስሕሓብ ካብ ሓደ ትካል ንላዕሊ እዩ፤ ንሱ ብዛዕባ ትርጉም ሃገረ ሶማል ዝግበር ቃልሲ እዩ። ሃርጌሳ ንተፈላጥነት ናብ ወጻኢ ክትጥምት ከላ፡ ሞቃዲሾ ድማ ካርታኣ ንምዕቃብ ትቃለስ ኣላ፤ እቲ ስትራተጂያዊ ማያት ወሽመጥ ዓደን ድማ ኣብዚ ናይ ምቁራጽ ምልክት ዘየርኢ ዘሎ ጂኦ-ፖለቲካዊ ናይ ቼዝ ጸወታ ቀንዲ ዓወት ኮይኑ ይቕጽል ኣሎ።