እቲ ንዓመታት ንሱዳን ዘዕነወ ጨካን ውሽጣዊ ኲናት፡ ሕጂ ኣብ ውሽጢ ዶባታ ጥራይ ተሓጺሩ ኣይተረፈን፤ ጂኦ-ፖለቲካዊ ተንተንቲ ንብምሉኡ ቀርኒ ኣፍሪቃን መስመር ቀይሕ ባሕርን ንምዝራግ ዘስግእ ኣዕናዊ ሳዕቤን ክህልዎ ከምዝኽእል የጠንቅቑ ኣለዉ። ክሳብ መጋቢት 2026፡ እቲ ኣብ መንጎ ሰራዊት ሱዳን (SAF) ጀነራል ዓብደል ፋታሕ ኣል-ቡርሃንን ፈጣን ደገፍ ሓይልታት (RSF) መሓመድ ሓምዳን ‘ሄመድቲ’ ዳጋሎን ዝካየድ ዘሎ ግጭት፡ ዞባዊ ሓይልታት እናወሰኹ ዝሳተፉሉ ዝተሓላለኸ ናይ ፖለቲካ ባይታ ኮይኑ ኣሎ። እቲ ከም ናይ ውሽጢ ዓዲ ንላዕለዋይ ወተሃደራዊ ስልጣን ዝተጀመረ ቃልሲ፡ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ፡ ስዑዲ ዓረብ፡ ግብጺ፡ ከምኡ’ውን ጎረባብቲ ሃገራት ኣፍሪቃ ናብቲ ክዕጾ ምልክት ዘየርኢ ናይ ስልጣን ባዶነት ዝተሳሕባሉ፡ ዓቢ ስግኣት ዘለዎ ናይ ወኪል ኲናት ተቐይሩ ኣሎ። እቲ እናዓሞቀ ዝኸይድ ዘሎ ፍልልያት ብፍላይ ኣብ ገማግም ቀይሕ ባሕሪ ይርአ ኣሎ፤ ስትራቴጂካዊ ኣገዳስነት መስመራት ባሕራዊ ንግዲ ንገማግም ባሕሪ ሱዳን ንናይ ወጻኢ ረብሓታት ዝምነይዎ ዓቢ ዓወት ገይርዎ ኣሎ። ኢማራት ዓረብ ንRSF ትህቦ ተባሂሉ ዝሕሰብ መጓዓዝያውን ወተሃደራውን ደገፍ፡ መብዛሕትኡ ግዜ ብቻድን ሊብያን ኣቢሉ ዝመሓላለፍ ኮይኑ፡ እቲ ዕጡቕ ጉጅለ ንወተሃደራዊ መሳርሒታት መንግስቲ ንምብዳህ ዘኽእሎ ዓቕሚ ሂብዎ ከምዘሎ ክኢላታት ይሕብሩ። ብኣንጻሩ፡ ስዑዲ ዓረብን ግብጽን ነቲ ወግዓዊ ሰራዊት (SAF) ከም እንኮ መከላኸሊ ምሉእ ብምሉእ ውድቀት ይርእይዎ፤ እዚ ውድቀት እዚ ሚልዮናት ስደተኛታት ናብ ማእከላይ ባሕርን ንኡስ ክፍለ-ዓለም ዓረብን ከምዝውሕዙ ዝገብር እዩ። እዚ ኣብ መንጎ ኣቡ ዳቢን ሪያድን ዘሎ ምስሕሓብ፡ ኣብ ፖሊሲ ወጻኢ ሃገራት ወሽመጥ ዓረብ ሳሕቲ ዝርአ ግናኸ ጉሉሕ ዝኾነ ፍልልይ ዘርኢ ኮይኑ፡ ኣብ መጻኢ ቀይሕ ባሕሪ ዘለዎም ተቐዳደምቲ ራእይታት ብሱዳናውያን ወኪላት ኣቢሎም የካይድዎ ኣለዉ። ተሳትፎ ግብጺ ካብዚ ንላዕሊ ብዝኾነ ህላወኣዊ ስግኣት ዝተደፋፈአ እዩ፦ ንሱ ድማ ድሕነት ናይል እዩ። ካይሮ፡ ኣብ ካርቱም ዝርከብ ርጉእ፡ ምስ SAF ዝተሰለፈ መንግስቲ፡ ምስ ኢትዮጵያ ኣብ ጉዳይ ዓቢ ህዳሰ ግድብ (GERD) ንዘለዋ ዘይምስምማዕ ኣገዳሲ ምዃኑ ትርእዮ። ዝኾነ ይኹን ምፍርካሽ ሱዳን፡ ነቲ ማእከላይ ዋሕዚ ናይል ኣብ ኢድ ዘይተተነበዩ መራሕቲ ሚሊሻታት ክወድቕ ክገብሮ ይኽእል እዩ፤ እዚ ድማ ድሮ ሕጽረት ማይ ንዘጋጥማ ዘሎ ሃገር ዘሰቅቅ ኩነታት እዩ። እዚ ከምዚ ኢሉ ከሎ፡ ኢትዮጵያን ኤርትራን ነቲ ግጭት ብረብሓታት ዝተደፋፈአ ተገዳስነት ይከታተላኦ ስለዘለዋ፡ እቲ ተኣፋፊ ሚዛን ቀርኒ ኣፍሪቃ ይበላሸው ኣሎ። እቲ ኲናት ኣብ ዞባ ኣል-ፋሻጋ ዘሎ ናይ ዶብ ምስሕሓባት ዳግማይ ከለዓዕሎ ይኽእል እዩ ዝብል ስግኣት እናወሰኸ ይኸይድ ኣሎ፤ ኣብዚ ዞባ እዚ ሱዳንን ኢትዮጵያን ዘለወን ጥርዓናት ታሪኻዊ ግጭታት ከምዘስዓበ ይፍለጥ። ኢትዮጵያ ረብሓታታ ንምሕላው ጣልቃ እንተኣትያ፡ ወይ ድማ ኤርትራ ነቲ ዕግርግር ተጠቒማ ምስቶም ኣብ ሱዳን ተሓቢኦም ኣለዉ ዝበሃሉ ተረፍ መረፍ ተጋሩ ሕሳብ ንምውራድ እንተተጠቒማትሉ፡ እቲ ኲናት ምስ ካልኦት ከባቢያዊ ግጭታት ተሓዊሱ፡ ኣህጉራዊ ናይ ዓመጽ ቀበቶ ክፈጥር ይኽእል እዩ። ሰብኣዊ ሳዕቤናት እዚ ምስፍሕፋሕ ድሮ ብኣዝዩ ልዑል ቁጽሪ ይርአ ኣሎ፤ ኣብ ደቡብ ሱዳንን ቻድን ዝርከቡ መዓስከራት ስደተኛታት ካብቲ ዓመጽ ዝሃድሙ ዘለዉ ሓደስቲ ማዕበላት ሰባት ንምቕባል ዓቕሞም ይጽንቀቕ ኣሎ። ብሕብረት ኣፍሪቃን ዝተፈላለዩ ማእከላይ ምብራቕ ሃገራትን ዝምርሑ ዲፕሎማሲያዊ ጻዕርታት ማሕበረሰብ ዓለም፡ ብሰንኪ እቶም ካብ ቀጻሊ ዘይምርግጋእ ወይ ካብ ዓወት ናይ ዝመረጽዎ ወገን ዝረብሑ ብዙሓት ተዋሳእቲ፡ ተዓጊቶም ይርከቡ። ቀይሕ ባሕሪ፡ ንዓለምለኻዊ ንግዲ ኣገዳሲ መስመር ኮይኑ፡ ብሰንኪ እቲ ኣብ ሱዳን ዘሎ ባዶነት እናወሰኸ ብወተሃደራዊ ሓይሊ ይሕጸር ኣሎ፤ ዓለምለኻዊ ትካላት መጓዓዝያ ባሕሪ ድማ ካብቶም ዘይመሓደሩ ገማግም ባሕሪ ዝመጽእ ናይ ንኣሽቱ ኣጽዋር ምስፍሕፋሕን ባሕራዊ ጅብድናን ስግኣቶም ይገልጹ ኣለዉ። ናብ 2026 እናቐረብና ምስ ከድና፡ እቲ ስግኣት ውድቀት ሓንቲ ሃገር ጥራይ ዘይኮነስ፡ እታ ሳልሰይቲ ዝዓበየት ሃገር ኣፍሪቃ ናብ 'ሶማሊያዊ-ምዃን' ምቕያር እዩ፤ እዚ ድማ ንዓሰርተታት ዓመታት ንዞባና ክሃሲ ዝኽእል ቀዋሚ ናይ ግጭት ዞባ ይፈጥር። ዞባዊ ትምኒታት ካብ ሜዳ ኲናት ሱዳን ንምፍላይ ዝተወሃሃደ ጻዕሪ እንተዘይተገይሩ፡ ቀርኒ ኣፍሪቃ ብዘይቋረጽ ናይ ወኪል ኲናትን ምሉእ ብምሉእ ምሽርሻር ልኡላውነት ሃገርን ዝተሓላለኸ መጻኢ ይጽበዮ።