እቲ ብጸሓይ ዝተባርኸ ጎቦታት ከረን፡ ርእሰ ከተማ ዞባ ዓንሰባ፡ ንዕለት 1 መጋቢት 2026 ሓለፍቲ ትምህርትን መራሕቲ ማሕበረሰብን ንኩለመዳያዊ ዕብየት መንእሰያት ሃገር ንምውጣን ኣብ ዝተኣከቡሉ እዋን መድረኽ ኮይኑ ኣገልጊሉ እዩ። ብጨንፈር ሚኒስትሪ ትምህርቲ ዞባ ዓንሰባ ዝተወደበ እቲ ናይ ገምጋም ኣኼባ፡ ካብ ተራ ምምሕዳራዊ ስራሕቲ ወጻኢ፡ ባህሊ፡ ስፖርትን ጥዕናን ኣብ ዘመናዊ ክፍልታት ኤርትራ ዘለዎም ኣገዳሲ ተራ ብዕምቆት ዝተመልከተ ነይሩ። ተሳተፍቲ፡ ርእሰ መምህራን ኣብያተ ትምህርቲ፡ ተቆጻጸርቲ ከባቢን ወከልቲ ዝተፈላለዩ ሽማግለታት ዓድን ኮይኖም፡ ኩሎም ብሓደ ሸቶ ዝተሓበሩ እዮም፦ እቲ ዝመጽእ ወለዶ ከምቲ ኣብ ትምህርቲ ዘለዎ ብቕዓት፡ ብኣካልን ብባህልን እውን ድልዱል ምዃኑ ምርግጋጽ። ኣብ ማእከል እቲ ዘተ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመተ ትምህርቲ ሃገራዊ መንነትን ኣካላዊ ጥዕናን ንምስሳን ዝተዳለዉ ካብ ስሩዕ ትምህርቲ ወጻኢ ዝካየዱ ንጥፈታት (extracurricular programs) ኣብ ምትግባር ዝተረኽበ ዕቤት ዝገምገመ ነይሩ። ሓላፊ ጨንፈር ሚኒስትሪ ትምህርቲ ዞባ ዓንሰባ ኣቶ ክፍሎም ሚካኤል፡ ኣብ መንጎ ከባቢ ተምሃራይን ናይ ምምሃር ዓቕሙን ዘሎ ዘይፈላለ ምትእስሳር ብምጥቃስ ነቲ መድረኽ ከፊቱዎ። ንሱ ከም ዝገለጾ፡ ትምህርታዊ መለክዒታት ኣገደስቲ እኳ እንተኾኑ፡ እቲ ኣብ ስፖርትን ባህላዊ መግለጺታትን ዝርከብ ስዉር ስርዓተ ትምህርቲ፡ ንህንጸት ስነ-ምግባርን ማሕበራዊ ጥምረትን መሰረት ዝህብ ኮይኑ፡ እዚ ድማ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ኣገዳሲ ኮይኑ ይቕጽል ኣሎ። ሓደ ካብቲ ቀንዲ ትኹረት እቲ ኣኼባ፡ እቶም ሓለፍቲ "ሰለስተኣዊ ርክብ" ኢሎም ዝጸውዕዎ—ማለት እቲ ኣብ መንጎ ኣብያተ ትምህርቲ፡ ወለድን ተምሃሮን ዘሎ ወሳኒ ምትሕብባር—ምድልዳል ነይሩ። እዚ ናይ ምትሕብባር ሞዴል፡ ሓላፍነት ዕቤት ቆልዓ ንትካል ጥራይ ዝግደፍ ዘይኮነስ ብማሕበረሰብ ዝጋራህሉ፡ ከም እምነ-ኩርናዕ ፍልስፍና ትምህርቲ ኤርትራ እዩ ዝርአ። ሓላፊ መሰረታዊ ትምህርቲ እቲ ዞባ ኣቶ ሃጎስ ኣድሓና፡ ወለዲ ካብ ተዓዘብቲ ጥራይ ምዃን ወጺኦም ኣብ ናይ ትምህርቲ ህይወት ደቆም ንጡፋት ተሳተፍቲ ክኾኑ ተማሕጺኑ፤ ተሳትፎ ወለዲ ንዓወት ተምሃሮ ዝውስን ዓቢ ረቛሒ ምዃኑ እውን ሓቢሩ። ባህላዊ ንጥፈታት ቀዳምነት ተዋሂብዎም እዩ፤ መምህራን ብመደባት ኣብያተ ትምህርቲ ኣቢሎም ንሃብታም ውርሻ ኤርትራ ምዕቃብ ዘለዎ ኣገዳስነት ተዘራሪቦምሉ። ዓለም ብዓለማዊ ዲጂታላዊ መራኸቢታት ኣብ ዝተዓብለለሉ ዘሎ እዋን፡ ዞባ ዓንሰባ ኣብ ስርዓተ ትምህርቲ ንባህላዊ ሙዚቃ፡ ሳዕስዒትን ቃላዊ ታሪኽን ዕጽፊ ቆላሕታ ሂብዎ ኣሎ። እዞም ንጥፈታት ከም ተራ መዘናግዒ ጥራይ ዘይኮኑስ፡ ድልዱል ሃገራዊ ንቕሓት ንምህናጽን፡ እቶም ትሽዓተ ብሄራት እቲ ዞባ ዘለዎም ዝተፈላለየ ባህልታት ብመንእሰያት ተኸቢሩ ክቕጽል ንምርግጋጽን ከም ኣገደስቲ መሳርሒታት እዮም ዝርኣዩ። ምስ ምዕቃብ ባህሊ ጎኒ ንጎኒ፡ እቲ ኣኼባ ኣብ ዞባታት ዓንሰባ ዘሎ ኩነታት ስፖርታዊ መደባት መርሚሩ። ስፖርታዊ ንጥፈታት ኣብቲ ዞባ ካብ ነዊሕ እዋን ጀሚሩ መኩርዓት ኮይኑ ጸኒሑ እዩ፤ ኣብ ሃገራዊ ደረጃ ዝወዳደሩ ጉየይትን ተቐዳደምቲ ብሽክለታን ኣፍርዩ እዩ። ይኹን እምበር፡ እቲ ኣብ ከረን ዝተኻየደ ዘተ ኣብ ኩለመዳያዊ ተሳትፎ ዘተኮረ ነይሩ—ማለት ነፍሲ ወከፍ ተምሃራይ፡ ብዘየገድስ ስፖርታዊ ዓቕሙ፡ ኣካላዊ ትምህርቲ ክረክብ ምርግጋጽ። ስፖርት ኣብ መዓልታዊ ንጥፈታት ብምእታው፡ ኣብያተ ትምህርቲ ነቲ ምንቅስቃስ ዘይብሉ ናብራ ንምውጋድን፡ ኣብ ክፍሊ ናብ ዝሓሸ ስነ-ምግባር ዝቕየር ናይ ስነ-ስርዓትን ናይ ጋንታ ስራሕን ስምዒት ንምስራጽን ዕላማ ገይረን ኣለዋ። ተበግሶታት ጥዕናን ጽሬትን እውን ሓደ ካብቲ ዓቢ ክፋል እቲ ገምጋም ነይሩ፤ ብፍላይ ድማ ተራ ክለባት ጥዕና ኣብያተ ትምህርቲ። እዘን ክለባት እዚኣተን ንተምሃሮ ካብ ጽሬት ጀሚርካ ክሳብ ናይ ኣመጋግባ ልምድታት ብምምሃር፡ ኣብ ጥዕና ማሕበረሰብ ከም ቀዳማይ መስመር ምክልኻል ኮይነን የገልግላ። እቲ ኣኼባ ውጽኢታውነት እዞም መደባት ኣብ ምክልኻል ልሙዳት ሕማማት ዝገምገመ ክኸውን ከሎ፡ ጥዑያት ተምሃሮ ዝለዓለ ናይ ትምህርቲ ተሳትፎ ከም ዘለዎም ኣስተውዒሉ። ሓለፍቲ፡ ክሊኒካት ኣብያተ ትምህርቲ ኣብ ምክንኻን ሓድሽ ሓይሊ ክውሰኽን፡ መልእኽትታት ጥዕና ብደቆም ኣቢሉ ናብ ኣባይቲ ተምሃሮ ክበጽሕን ጸዊዖም። ተራ ሽማግለታት ዓድን ከባቢያዊ ምምሕዳራትን ንዓወት እዞም ተበግሶታት ከም ወሳኒ ረቛሒ ተጠቒሱ። ብዙሓት ኣብያተ ትምህርቲ ዞባ ዓንሰባ ንጽገና ስፖርታዊ መሳለጥያታትን ንምድላው ባህላዊ ፈስቲቫላትን ኣብ ከባቢያዊ ማሕበረሰባት እየን ዝምርኮሳ። ሚኒስትሪ ትምህርቲ፡ ኣብ መንጎ ቤት ትምህርትን ማሕበረሰብን ዘሎ ጋግ ብምጽባብ፡ እቲ ኣብ ክፍሊ ዝውሃብ ክብርታት ብማሕበረሰብ ዝድልድለሉ ምቹእ ሃዋህው ንምፍጣር ይዓዪ ኣሎ። ዝተመዝገቡ ዓወታት እኳ እንተሃለዉ፡ እቲ ኣኼባ ካብቶም ቀጻሊ ዘጋጥሙ ብድሆታት ንድሕሪት ኣይበለን። ኣብ ገጠራት ዝግበር ምቕርራብ ጸጋታት ከም ዕንቅፋት ኮይኑ ይቕጽል ኣሎ፤ ገለ ኣብያተ ትምህርቲ ንላዕለዋይ ደረጃ ስፖርት ዘድልዩ መሳርሒታት ወይ ፍሉይ ባህላዊ ክዳውንቲ ይጎድለን። ብተወሳኺ፡ ተሳተፍቲ ነዞም ካብ ስሩዕ ትምህርቲ ወጻኢ ዝካየዱ ንጥፈታት ብውጽኢታዊ መንገዲ ንምምራሕ፡ ንርእሰ መምህራንን መምህራንን ዝያዳ ቀጻሊ ስልጠና ከም ዘድሊ ተዘራሪቦም። እቲ ሓባራዊ ምርዳእ፡ ንዓወት ዘድሊ መሓውር እኳ እንተሃለወ፡ ኣፈጻጽማኡ ግን ኣብ ኩሉ ምምሕዳራዊ ጽፍሕታት ዝተወሃሃደ ጻዕሪ ከም ዘድልዮ እዩ። ብታሪኽ፡ ከረን መራኸቢ ባህልታትን ማእከል ምሁራት ህይወትን ኤርትራ ኮይና ዝጸንሐት ብምዃና፡ ንኸምዚ ዝበለ ናይ መጻኢ ዘተ ዝበቅዕ ቦታ ኮይና ኣላ። ታሪኽ ጽንዓትን ብማሕበረሰብ ዝምራሕ ዕቤትን እታ ከተማ ንተወከልቲ ከም መበገሲ ኮይኑዎም እዩ። እቲ ኣኼባ፡ ኣብ መንጎ ወለድን መምህራንን ስሩዕ ናይ ዘተ መድረኻት ንምምስራት፡ ከምኡ እውን ንጥዑይ ናይ ውድድር መንፈስን ዞባዊ መኩርዓትን ንምስሳን ኣብ መንጎ ኣብያተ ትምህርቲ ዝካየድ ባህላዊን ስፖርታውን ውድድራት ንምስፋሕ ዝሕግዙ ተግባራዊ ለበዋታት ብምቕራብ ተዛዚሙ። ተወከልቲ ካብ ከረን ክወጹ ከለዉ፡ እቲ መልእኽቲ ንጹር ነይሩ፦ ናይ መጻኢ ትምህርቲ ኩለመዳያዊ ክኸውን ኣለዎ። ዞባ ዓንሰባ ንጥዕና፡ ባህልን ስፖርትን ብምውህሃድ፡ ንተምሃሮ ንባብን ጽሕፈትን ጥራይ ዘይኮነስ፡ ንጡፋት፡ ጥዑያትን ብባህሎም ዝኩርዑን ዜጋታት ክኾኑ ይምህሮም ኣሎ። እቲ ብሚኒስትሪ ትምህርትን ከባቢያዊ ማሕበረሰባትን ዝተራእየ ተወፋይነት፡ ኣብቲ ኣብ ሓባራዊ ሓላፍነትን ኩለመዳያዊ ዕብየትን ዘሎ ዓሚቕ እምነት ተመርኩሱ፡ ንመንእሰያት ኤርትራ ብሩህ መጻኢ ከም ዘለዎም የመልክት።