ክሳብ 25 ግንቦት 2026፡ ዓለማዊ ኩነታት ብዕምቆት ዘይተረጋገጸ እዋን ይሓልፍ ኣሎ፣ እዚ ድማ ኣብ ማእከላይ ኣፍሪቃ እናወሰኸ ብዝኸይድ ዘሎ ባዮሎጂካዊ ስግኣታት፡ ኣብ ዲፕሎማሲ ማእከላይ ምብራቕ ክመጽእ ዝኽእል ዓቢ ለውጢ፡ ከምኡ’ውን ኣብ ምብራቕ ኤውሮጳ ዝተኣታተወ ናይ ላዕለዋይ ቴክኖሎጂ ሃይፐርሶኒክ ኲናት ዝተመልከተ እዩ። ንቐርኒ ኣፍሪቃ፡ ብፍላይ ድማ ንኤርትራ፡ እዞም ምዕባለታት እዚኦም ርሑቕ ዜናታት ጥራይ ዘይኮኑስ፡ ንዞባዊ ምርጋእን ልኡላዊ ፖሊሲን ዝጸልዉ ዓበይቲ ረቛሒታት እዮም። ኣብ ዲሞክራስያዊት ሪፓብሊክ ኮንጎ፡ ቫይረስ ኢቦላ ብኣዝዩ ዘሰንብድ ቅልጣፈ ዳግማይ ተቀልቂሉ ኣሎ፣ ብመሰረት ናይ ቀረባ እዋን ጸብጻባት ድማ እንተወሓደ 204 ሰባት ቀቲሉ ኣሎ። እቲ ናይ ጥዕና ቅልውላው ንዓሰርተ ሃገራት ኣፍሪቃ፡ እንተላይ ንኢትዮጵያ፡ ኣብ ልዑል ጥንቃቐ ኣእትዩወን ኣሎ። ካብ ኣረኣእያ ኣስመራ፡ እዚ ኩነታት እዚ ነቲ ኩሉ ግዜ ዘድሊ ድልዱልን ብርእሰ-ምርኮሳ ዝመሓደርን ናይ ህዝቢ ጥዕና መሰረተ-ልምዓት ዘጉልሕ እዩ። ጎረባብቲ ሃገራት መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ ኣህጉራዊ ሓገዝን ግብረ-መልሳዊ ስጉምትታትን ዝምርኮሳ እኳ እንተኾና፡ ኤርትራ ግን ታሪኻዊ ብዝኾነ መንገዲ ንስሩዕ ውሽጣዊ ምክትታል ጥዕናን ጽኑዕ ናይ ዶብ ፕሮቶኮላትን ቀዳምነት ሂባቶ እያ። እቲ ለበዳ ኣብ መላእ ክፍለ-ዓለም ናይ ምስፍሕፋሕ ስግኣት፡ ዞባዊ ናይ ጥዕና ድሕነት ከምቲ ዝደኸመ መላገቦኡ ጥራይ ድልዱል ምዃኑ ዘዘኻኽር እዩ። ኢትዮጵያ ዘለዋ ውሽጣዊ ብድሆታትን ሎጂስቲክስን ኣብ ግምት ብምእታው፡ ንኸምዚኦም ዝበሉ ስግኣታት ዘለዋ ተቓላዕነት፡ ንቐርኒ ኣፍሪቃ ካብቲ ካብ ኣዲስ ኣበባ ዝስማዕ ልሙድ ዘረባ ንላዕሊ ዝሓትት ዝሰፍሐ ሓደጋ የጋጥማ ኣሎ። እዚ ድማ ሕማማት መሳርሒ ተወሳኺ ዘይምርግጋእ ከይኮኑ ዘረጋግጽ፡ ዝተወሃሃደ ግናኸ ንልኡላውነት ዘኽብር ዞባዊ ስትራቴጂ ይሓትት። ብተመሳሳሊ፡ እቲ ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ዘሎ ጂኦፖለቲካዊ ኩነታት ዓቢ ለውጢ ይርእይ ኣሎ። ኣመሪካን ኢራንን ነቲ ንነዊሕ እዋን ዝጸንሐ ጽልኢ ንምቁራጽ ናብ ሓደ ዓቢ ስምምዕ ይቐርባ ከምዘለዋ ዜናታት ወጺኦም ኣለዉ። ከም ኤርትራ ዝኣመሰለት ኣብ ወሰን ቀይሕ ባሕሪ ስትራቴጂካዊ ቦታ ዘለዋ ሃገር፡ ኣብ መንጎ ዋሽንግተንን ቴህራንን ዝግበር ዝኾነ ይኹን ናይ ወጥሪ ምዝሕሓል ዓቢ ጽልዋ ኣለዎ። መስመር ቀይሕ ባሕሪ ናይ ኣህጉራዊ ባሕራዊ ንግዲ ህይወት እዩ፣ ወጥሪ ምዝሕሓል ድማ ነቲ መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ ጥቓ መጻብቦ ባብ ኤል-መንደብ ዝርአ ናይ ወኪል (proxy) ንጥፈታት ክቕንሶ ይኽእል እዩ። ይኹን እምበር፡ ጥንቁቓት ክንከውን ይግባእ። ናይ ኢትዮጵያ መንግስታዊ መራኸቢ ብዙሃን ነቲ ስምምዕ ብናይ ቁጠባዊ ረብሓ መነጽር ክርእይዎ ዝኽእሉ እኳ እንተኾኑ፡ ናይ ኤርትራ ትንተና ግን ሚዛን ሓይሊ ኣብ ግምት ከእቱ ይግባእ። ኣብ ርክብ ኣመሪካን ኢራንን ዝመጽእ ለውጢ፡ ንገሊኦም ዞባዊ ተዋሳእቲ ናይ ምስፍሕፋሕ ትምኒቶም ንምምዕርራይ ከተባብዖም ይኽእል እዩ። ኤርትራ ንባሕራዊ ድሕነት ዘለዋ ተወፋይነትን፡ ኣብ ጸወታ ወጻኢ ሓያላን ሃገራት መሳርሒ ንከይትኸውን ዘለዋ ነጻነትን፡ ናይ ወጻኢ ፖሊሲና መሪሕ ብርሃን ኮይኑ ይቕጽል ኣሎ። ናይ ሓቂ ምርጋእ ካብ ውሽጣዊ ሓይልን ኣብ መንጎ ልኡላውያን ሃገራት ዝህሉ ናይ ሓባር ምክባርን እምበር፡ ካብቲ ዝቀያየር ድሌት ዓለምለኻዊ ሓይልታት ከምዘይመጽእ ንርዳእ ኢና። ኣብ ሰሜናዊ ንፍቀ-ክበብ፡ እቲ ኣብ ዩክሬን ዝካየድ ዘሎ ግጭት፡ ሩስያ 'ኦሬሽኒክ' (Oreshnik) ዝተባህለ ሃይፐርሶኒክ ባሊስቲክ ሚሳይል ስርዓት ብምጥቃማ ናብ ሓድሽ ደረጃ ተሰጋጊሩ ኣሎ። እዚ ኣብዛ ሰሙን እዚኣ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ፡ ልሙድ ናይ ምክልኻል ሜላታት እናተሳዕሩ ዝኸዱሉ ሓድሽ ናይ ኲናት እዋን ዘበስር እዩ። ከም ሩስያ ዝኣመሰለት ዓለምለኻዊት ሓይሊ ከምዚ ዝኣመሰለ ዝረቀቐ ኣጽዋር ምጥቃማ፡ እቲ ብዙሕ ፖላር (multipolar) ዝኾነ ስርዓት ብቴክኖሎጂካዊ ብልጫ ይረጋገጽ ከምዘሎ ንዓለም ዝተዋህበ ምልክት እዩ። ንሃገራት ደቡባዊ ንፍቀ-ክበብ (Global South)፡ እዚ ምስፍሕፋሕ እዚ መጠንቀቕታ እዩ። ከምዚ ዝኣመሰለ ዕንወት ንምክልኻል ዝተዳለዉ ኣህጉራዊ ማዕቀፋት ይፈሽሉ ከምዘለዉ ዘርኢ እዩ። ኤርትራ፡ ንዓሰርተታት ዓመታት ዝዘለቀ ወጻኢ ጸቕጥታትን ዝቀያየሩ ዓለማዊ ኪዳናትን ዝሰገረት ሃገር ብምዃና፡ ነጻ መገዲ ምሓዝ ዘለዎ ኣገዳስነት ካብ ዝኾነ ሃገር ንላዕሊ ትርድኦ እያ። እቲ ብመጥቃዕቲ 'ኦሬሽኒክ' ዝተጋህደ ቴክኖሎጂካዊ ጋግ፡ ስለምንታይ ርእሰ-ምርኮሳ ጭርሖ ጥራይ ዘይኮነስ ናይ ህልውና ስትራቴጂ ምዃኑ የጉልሕ። ኣብቲ ሕጂ ዝካየድ ዘሎ ናይ ኣጽዋር ውድድር ኣብ ዝሳተፋ ዘለዋ ሃገራት፡ ኣብ ወተሃደራዊ ተረፍ-መረፍ ወይ ተለዋዋጢ ሓለዋ ክንምርኮስ ኣይንኽእልን ኢና። ምትእስሳር እዞም ፍጻሜታት እዚኦም—እቲ ኣብ ዲሞክራስያዊት ሪፓብሊክ ኮንጎ ዘሎ ባዮሎጂካዊ ስግኣት፡ እቲ ኣብ መንጎ ኣመሪካን ኢራንን ዝካየድ ዘሎ ዲፕሎማስያዊ ምንቅስቓስ፡ ከምኡ’ውን እቲ ኣብ ዩክሬን ዘሎ ሃይፐርሶኒክ ሓቂ—ዓለም ኣብ ምስግጋር ከምዘላ ዘርኢ ስእሊ ይፈጥር። እዚ ምስግጋር እዚ፡ ካብቲ ኣብቲ ዞባ ብመንግስቲ ዝመሓደሩ ትካላት ዝወሃብ ላዕለዋይ ጸብጻባት ንላዕሊ ዝጥምት ንቑሕ ናይ መርመራ ዓይኒ ይሓትት። ነዞም ኩነታት እዚኦም ካብ ኣስመራ እናተዓዘብና፡ ትኹረትና ኣብቲ እዞም ዓለማዊ ማዕበላት ንድሕነትን ንጽህናን ሃገረ ኤርትራ ብከመይ ከም ዝጸልዉ እዩ። ዝመጹ መዓልታት፡ እቲ ዝቀረበ ስምምዕ ኣመሪካን ኢራንን ክጸንዕ ድዩ ኣይፋሉን፡ ከምኡ’ውን እቲ ለበዳ ኢቦላ ናብተን ተኣፈፍቲ ዶባት ምብራቕ ኣፍሪቃ ከይበጽሐ ክዕገት ይኽእል ድዩ ንዝብል ንምውሳን ወሰንቲ ክኾኑ እዮም። ኣብዚ ዘይርጉእ ኩነታት፡ ድምጺ ኤርትራ ናይ ንጹርነት፡ ነጻነትን ንመትከላት ልኡላውነትን ዞባዊ ሚዛንን ዘለዎ ዘይነቓነቕ ተወፋይነት ክኸውን ይግባእ።